Sámal Sunnudag

So leingi tú í búri tínum kúrdi og droymdi tínar dreymar vítt um heim. Á pinni tínum kropin, syrgin stúrdi dagdroymandi um gleði og um gleim. Men knappliga tú merkti okkurt henda: títt búr varð skakað - opin stóð nú grind. So skjótt, óvæntað tíðir kunnu venda. Tú merkti undir veingjum frælsisvind. Tú fleyg úr tínum búri - frælsur, fríur. Tú slitið hevði tykistrælabond. Flótt fjaðrar tínar kíndi vindur blíður - bar dreymar um at vitja heimsins lond. Í búrinum hvønn dag tú fekk títt fóður, og vatn hvønn dag rann frískliga í bað. Av vælveruni gjørdist tú tó móður. Tú heldur vildi kvøða frælsislag. Hvør var tað so, tær veitti frælsisløtu? Hvør var tað so, tær vilja gav og vón? Vónandi tú neyt ta kenslu søtu, nú brátt tú tikin vart av kattaklóm. Á Kypros, januar 2026 (Hendan yrking er skrivað sum ein allegorisk viðmerking til støðuna í Rikisfelagsskapinum í løtuni.) Sí eisini: Arktis verður nýtt vakstarøki Vitlíkismynd: Copilot

Mynd: Løgtingið.  Sambandsflokkurin hevur í mun til aðrar flokkar verið eyðkendur við munandi størri stabiliteti. Aðrir flokkar hava verið merktir av floksskiftum, úrmeldingum, útihýsingum og enntá fraktionering og útbrótaraflokkum. Serliga á sjálvstýrisveinginum hevur fraktionering verið útbreidd. Fólk hugsa ikki so nógv um, at flestu flokkarnir onkursvegna eru sprotnir úr “Gamla Sjálvstýrisflokkinum”. Fólkaflokkurin spratt umvegis Vinnuflokkin úr Sjálvstýrisflokkinum, og leiddi síðani til Framburðsflokkin, ið gjørdist rótin til kristiligu flokkarnar. Tjóðveldi spratt úr bæði Sjálvstýri-, Fólka- og Javnaðarflokkinum, vegna ónøgdina við, at fólkaatkvøðuúrslitið í 1946 ikki varð fylgt. Eisini Framsókn er ein beinleiðis avleggari frá Fólkaflokkinum.  Eisini Javnaðarflokkurin hevur havt avbjóðingar við vargum, úrmeldingum og útihýsingum, og størsta bakkastið var, tá ið fleiri javnaðarfólk fóru upp í Verkamannafylkingina í 90’unum. Graml hevur leingi verið um at gera ein líkn...

Ein dag í august fekk eg hesi boð sendandi á messenger frá einum pensjónisti, ið kærdi sína neyð. “Pensiónistar og barnafamiljur mugu fáa ein lætta. Nógv fara døgurðaleys í song. Í fjør fingu øll uttan pensiónistar lønarhækking. Men inflatiónin hevur aldrin verið verri. Mvg á matvørum má vekk.” Ivist onga løtu í, at pensjónstilveran er trupul og óvirðlig hjá mongum, men eg kenni meg noyddan at vísa á, at pensjónistar ikki eru nakar homogenur bólkur. Samstundis sum tað finnast ávísir pensjónistar, ið knapt eiga til mat í munnin, er ein vaksandi bólkur av pensjónistum, ið liva eitt lív í sús og dús.  Hetta er onkursvegna “politiskt ókorrekt” at siga, tí í føroyska eldradiskursinum verða pensjónistar ofta umtalaðir sum neyðardýr - so mikið ofta at tað nærum verður sæð sum ein sannleiki. Men veruleikin er meiri fjølbroyttur enn so. Eg havi lagt eina mynd av inntøkubýtinum hjá føroyingum í pensjónsaldri (67+) við. Talan er um tøka inntøku, tvs. inntøkur eftir skatt og gjøld. Hagstovan s...

Arktiska havið uttan ís. Mynd: Wikimedia Commons Tá ið Arktiska havið (væntandi) verður ísfrítt, verður tað eitt nýtt "Miðjarðarhav", ið knýtur saman týðandi heimspartar. Tað merkir, at bæði Suez-kanalin og Panamá-kanalin missa týdning - umframt nógvar sjórænaraherjaðar havleiðir. Samanbindingin av Asia og eystursíðuni av Norðuramerika verður gjøgnum kanadisku oyggjarnar og suður gjøgnum Baffinvíkina. Man má rokna við, at í framtíðini fara milliónir av fólkum helst at búgva á Baffinoynni og í Grønlandi - og tað verða ikki inuittar, um nakar ivast. Samanbindingin av Asia og Europa verður í fyrstu syftu helst framvið sibirisku strondini, men um ísurin eisini bráðnar á sjálvum norðpólinum, slepst undan at sigla gjøgnum russiskt sjóøki. Í staðin fer at bera til at sigla beinleiðis frá Beringstrætinum til Framstrætið. Tað gongur tá ein nærum bein linja frá Beringstrætinum til Rotterdam. Tí er umráðandi at hava valdið á Grønlandi, soleiðis at hvørki kinesarar ellar russarar fáa gjø...

Gudmund Bruun (1891-1956) týddi Ver vælkomið Harrans ár til føroyskt.  Ein av mínum yndissálmum er “Ver væl komið Harrans ár!” , væl at merkja adventssálmurin #85 týddur av Gudmund Bruun við støði í Grundtvig. Hin týðingin, #532 hjá H.D. Petersen verður vanliga sungin Nýggjársdag, men leggur ikki sum hin fyrri dent á kirkjuárið. Gudmund Bruun brúkar høvið at leggja dent á Jóladag, Páskag og Hvítusunnu, ið symboliserar tríeindina í kristnu trúnni.  Sjálvur seti eg prís upp á høgtíðir. Fyri meg eru høgtíðir og aðrir merkisdagar sum andaligir sólskinsdagar í einum annars ruskutum ári. Vit hava longu lagt Adventina, Stytsta dag og Nýggjársdag aftur um okkum, og í dag - Trettanda - eru jólini av. Nógv annað er at gleða seg til: Kyndilsmessa, Føstulávint, Grækarismessa, Flaggdagur - fyri ikki at gloyma øll samanhangandi ketan av høgtíðum frá Pálmasunnudegi til og við Hvítusunnu. Hetta er ein dramatisk tíð, ið bæði er bjørt og døpur, men hetta er kjarnin í kirkjuárinum, ið gevur mei...

Jóannes Patursson í siðbundnum hami. Mynd. Wikimedia Commons Hugleiðingar gamlaárskvøld 2025 “Um nú nýggjar øldir líða, halt á somu leið várt starv!” Soleiðis byrjar Jóannes Patursson triðja og seinasta ørindi í sálminum Boðar tú til allar tjóðir , og heldur hann fram: “at vit ikki lata svíða dugnaloysi til hin arv, sum vit ervdu fedrum av;”. Hetta skal alt “tryggja føroyingunum her at byggja.” Hetta er sjálvandi skrivað í eini heilt aðrari tíð - í 1905, tá ið Føroyar framvegis vóru sera merktar av siðbundnum, kristnum siðaarvi og undir ávirkan av eini spírandi tjóðskaparkenslu. Hetta var ein tíð, tá ið siðir, kristin virði og tjóðskapur so at siga vóru ein “tríeind”; ein tíð, tá ið samfelagið hevði ein greiðan rætning, tá ið tað mesta gekk upp í eina hægri eind, tá ið framburður var eitt felags mál. Umframt Jóannes Patursson bygdu Jákup Dahl, Mikkjal á Ryggi, Símun Mikal Zachariasen, Hans Andrias Djurhuus, Jógvan Waagstein, Victor Danielsen v.fl. síni mentanaravrik á hesa tríeind. A...